Artrit

Tüm vücuttaki eklemlerde ve bağ dokusunda ağrı, şişlik ve hareket kısıtlılığına sebep olan 100’den fazla değişik hastalığa artrit denir. Genellikle kroniktir, yani iyileşeceğe benzemen ama, etkili tedaviler birçok artritli insanın, yaşamlarını nispeten az ağrı veya sakatlıkla geçirmelerini mümkün kılmaktadır.
Artrit nedir
Artritin başlıca belirtileri eklem ağrısı, tutukluluk, bir eklemi normal olarak hareket ettirememe be bazen iki haftadan daha uzun sürebilen şişliktir. Halen çoğu artrit türünün kesin sebebi bilinmemektedir ve bu konuyla ilgili çok çeşitli teoriler bulunmaktadır. En yaygın iki şekli osteoartrit ve romatoid artrittir.

Osteoartrit

Yaygın dejeneratif bir eklem hastalığı olan osteoartrit, bir eklemdeki kemik uçları arasında yastık görevi yapan kıkırdak bozukluğunda ortaya çıkar. Bu, iki kemik birbirine sürttükçe, ağrıya ve hareket kaybına neden olur. Hastalık genellikle, orta ve daha ileri yaştaki kişileri etkiler. Belirtiler hafiften ağıra doğru sıralanır, ellerde ve kalçalar, dizler, ayaklar, sırt gibi vücut ağırlığını taşıyan eklemlerde oluşur ancak, normal olarak bu bölgelerin biri ya da ikisi tutulur.

İlerleyen yaş önde gelen bir risk faktörü olsa da, araştırmalar osteoartritin yaşlanmanın kaçınılmaz bir parçası olmadığını ve birçok etkenin bulunduğu göstermektedir. Örneğin fazla kilolu olmak, dizlerde osteoartrite neden olurken; spor yaparken, iş esnasında tekrarlanan hareketler nedeniyle veya kazalar sonucunda eklemlerinde yaralanmalar olan kişilerde de risk artar. Bununla birlikte normal aktivite artrite yol açmaz – eklemlerinizi tüketemezsiniz. Aile öyküsü osteoartrit gelişiminde rol oynuyor gibi görünmektedir be belli yiyeceklere karşı oluşan alerjik reaksiyonlar da ağrı ve hasara neden olabilir.

Osteoartrit’in nedenini ilişkin bir teoriye göre, kıkırdak hücreleri anormal bir çeşit enzim açığa çıkarırlar ve bu da kıkırdağın yıkılmasına ve eklemin tahtip olmasına sebep olur. Bir başka teoriye göre de, bazı kişiler aşırı enzim üretme özelliğiyle, kusurlu kıkırdakla veya eklemlerin birleştiği yerlerdeki ufak eksikliklerle doğarlar. Bu anormallikle kişi yaşlandıkça kıkırdağın yıkımına neden olabilir.

Teşhis, belirtilerinin ortaya çıkış öyküsüne ve fizik muayene bulgularına dayanır. Teşhisi doğrulamak için X-ışınları kullanılır: 60 yaşın üstündeki çoğu insan osteoartrite ait bulgular taşımakta ancak, bilinmeyene nedenlerden ötürü bunların sadece üçte birine belirtiler ortaya çıkmaktadır.

Romatoid

Basit olarak kaslarda ağrı anlamına gelen romatizmayla, artritin daha ağır ve sakatlayıcı bir şekli olan romatoid artriti karıştırmamalısınız. Bu hastalıkta, sinovya diye bilenen eklem kılıfı, bağışıklık sisteminin anormal bir teksisi nedeniyle iltihaplanır. İltihap tek başına, ağrıya, sıcaklığa, tutukluğa, kızarıklığa ve dışarıdan görülebilen şişliğe neden olur ama ayrıca, iltihaplanan eklem kılıfı kemik ve kıkırdağı de etkileyerek buralara da zarar verebilir. Bu, hareket kaybı, artan ağrı ve bazı durumlarda eklemin tahribatı ile sonuçlanacak şekilde etkilenen eklemin şeklinin ve duruşunun bozulmasına neden olur.

Romatoid artrit sistemik bir hastalıktır yani, birçok eklemi etkileyebileceği gibi diğer organları da tutabilir. Genellikle orta yaşta başlar –ama daha öncede başlayabilir– ve kadınlarda erkeklere oranla üç kat daha sık görülür. Romatoid artritin asıl nedeni henüz belli değildir. Bilinen, bir nedenden dolayı, vücudun bağışıklık sisteminin, sağlıklı eklem dokusunu “yabancı” olarak gördüğü ve ona saldırarak iltihaplanmasına ve ardından da eklem hasarına neden olduğudur. Vücudun bağışıklık sistemi tarafından salgılanan iltihap hücrelerinin, kemiği ve kıkırdağı sindiren bir enzim ürettikleri düşünülmektedir.

Araştırmacılar, kalıtım yoluyla geçen bir yatkınlığı olan kişilerde, bir virüsün romatoid artritin tetikleyicisi olabileceğinden şüpelenmektedirler. Yetişkin hastaların yüzde 80’inin kanında “romatoid faktör” diye bilinen bir protein vardır. Bununla birlikte bu, hastalığın oluşmadığı kişilerde de görülmektedir. Kendilerinde romaroid artrit gelişen kişilerin yüzde 10’u, teşhis konduktan sonraki iki yıl içinde kendiliğinden ve tam bir iyileşme görünmektedir.

Doktorlar, belirtilerin modeline, kişinin tıbbi özgeçmişine, fizik muayeneye ve iltihabi aktiviteyi ve romatoid faktörü gösteren testlere dayanarak tanı koyarlar. Hastalığın başlangıcında kişiler, genel bir yorgunluk, acı, tutukluluk ve ağrı hissedebilirler. Ağrı genelde, birbirine simetrik olarak, vücudun her iki yanındaki aynı eklemlerde olur ve ellerde veya ayaklarda başlar. Bununla birlikte, tomatoid artrit el bileklerini, dirsekleri, omuzları, boynu, dizleri, kalçaları ve iayak bileklerini de etkileyebilir. Diğer belirtiler, romatoid yumrular (nodüller) denen, dirsekler gibi, baskıya maruz kalan bölgelerde, deri altında oluşan yumruları kapsar.

Tedavi

Artrit henüz tümüyle tedavi edilemediği halde, gündelik yaşama etkilerini azaltmak için birçok şey yapılabilmektedir. Tedavinin esası, erken tanı ve bireysel ihtiyaçlara yönelik plan oluşturur. Amaç, şişmeleri azaltmak, ağrıyı ve tutukluğu gidermek ve normal eklem fonksiyonlarını korumaktır. Artrit tedavi programının çoğu ilaç tedavisi, egzersiz, sıcak ve soğuk terapileri, dinlenme, eklemi koruma tekniklerinin ve bazen de cerrahi yöntemlerin birlikte uygulanmasını içerir.

Artritte uygulanan ilaç tedavileri iki kategoriye ayrılır; semptomları hafifletenler ve hastalığın kendisini tedavi etmeye yönelik olanlar. İlaçların osteoartritteki rolü daha baskın olarak, enflamatuar alevlenmeler esnasında semptomların hafifletilmesidir.

Aspirin ve ibuprofen gibi nonsteroid antienflamatuar ilaçlar (NSAİDlar) ve benzeri ağrı kesiciler en yaygın olarak önerilen ilaçlardır. Bunlar enflamasyonu gerileterek ağrı, şişlik ve tutukluğu azaltmaktadır. Ülser gibi mide problemleri sık görülen yan etkileri olduğundan bu ilaçları kullanırken dikkatli olmalısınız. Kortikosteroid enjeksiyonları da enflamasyonu geriletir, kas gevşeticiler. Spazmlara bağlı ağrıların önlenmesine yardımcı olabilir ve fizyoterapi ile birlikte kullanılabilir.

Romatoid Artrit İçin Yapılabilecekler

Ağrı kesiciler, NSAİDlar ve kortikosteroidler romatoid artritli kimselerde ağrı, tutukluk ve şişlikleri azaltabilir. Ayrıca erken dönemden itibaren verildiğinde ilerlemeyi durduran ve oluşacak hasarı azaltan çok çeşitli ilaçlar bulunmaktadır. Bunlar arasında sulfasalazin, altın, penisilamin ve klorokin (aslında sıtma tedavisinde kullanılır) bulunmaktadır.

Bu ilaçların nasıl etki ettikleri konusunda çok az şey bilinmektedir ve en iyi ilacın ve en iyi alınma zamanının anlaşılması zaman alabilir. Azotioprin ve metotreksat gibi vücudun bağışıklık sistemini baskılayan ilaçlar faydalı olabilir. Bu kuvvetli ilaçlar, özellikle ağrı ve sakatlığa neden olabilen durumlarda, faydalı olası yan etkilere baskın geliyorsa kullanılır.

Wintergreen ya da çin yağı gibi romatizmal krem veya merhemler ağrıyı geçici olarak giderebilir. Isı lambaları, sıcak su torbaları ve zaman ayarlı hidroterapi de benzer biçimde etki edebilir. Enflamasyonlu içeriği bulunan kremlerde ovmakta geçici olarak rahatlama sağlayabilir.

Artritle Yaşamak

Düzenli egzersiz eklemlerin hareketleri kalmasına yarayabilir. Sağlıklı bir diyetle kombine edilirse, ağırlık altında kalan eklemler üzerindeki aşırı baskıyı da azaltacak şekilde kilonun düşük tutulmasını da sağlayabilir. Belik veya diz bandajları ya da özel yapım ayakkabılar gibi destek sağlayıcı gereçler kullanarak kendinizi yaralanma ve uygunsuz kullanıma bağlı incinmelerden koruyun. Terapistler yaşamanızı hareket yetilerinizle uyumlu hale getirmek için bazı yöntemler geliştirmenize yardımcı olabilirler. Bunlar arasında, yüremenize yardımcı olacak değnekleri ve teneke kutuları açmak ve muslukları çevirmek gibi gündelik işlerde gerekli olan çok çeşitli aletleri kullanmak yer almaktadır.

Başka tedavi yöntemleri de kullanılmaktadır. Örneğin, yeşil kabuklu Yeni Zelanda midyesinden elde edilen öz üzerinde yürütülen çalışmalar oldukça umut vericidir. Her iki tip artrit de (fakat özellikle osteoartrit) bazen akupunktura yanıt verir; özellikle de erken dönemde hastalığın başlangıcında uygulanırsa. Düşük antijen içeren diyetlerin (bunları tek tek belirtmek oldukça güçtür çünkü toplumda kabul görmüş çoğu yiyecek bunların dışında kalmaktadır) bazı romatoid artritli hastalarda uzun dönemde çok faydalı olabileceği yolunda birtakım bilimsel ipuçları bulunmaktadır. Bazı araştırmacılar, balık yağı kapsüllerinin enflamatıar hadiselerin azaltılmasında etkili olduğunu ileri sürmektedir.

Hava koşulları artrit semptomlarını etkileyebilir. Hava basıncında sık değişikliklerle birlikte olan serin ve rutubetli hava koşulları, artritli eklemleri olan bazı hastalar için rahatsız edici olabilirken; ılık, durgun hava koşulları hastaların daha iyi hissetmesine neden olur. Atmosfer basıncındaki dalgalanmaların zarar görmüş eklem içindeki basıncı etkileyerek sinirleri sıkıştırılması nedeniyle bu etkinin ortaya çıktığı sanılmaktadır.

Cerrahi Yöntemler

Bazı ağır artrit vakalarında, eklemlerim tamiri için cerrahi uygulama gerekmektedir. Bu durumda olan çoğu insan için cerrahinin amacı ağrının dindirilmesidir. Hareket yeteneğinin ve eklemleri kullanma becerilerini geliştirmesi ya da sadece, özellikle eldekiler olmak üzere, deforme olmuş eklemlerin daha iyi bir görünüm kazanması içinde geçerli olabilir.

Artritte kullanılan üç temel cerrahi yöntem vardır. Osteotomi , komşu kemiğin kesilerek ağrılı ekleme biraz farklı bir konumda yeniden yerleştirilmesinden ibaret bir ameliyattır. Diz ve ayak sorunlarında sıklıkla uygulanır. Sinovektomi, sinovium ( eklem zarı) eklemin çalışmasını önleyecek ya da tendon ve ligamentlere zarar verecek kadar iltihaplanmışsa, sinoviumun çıkartılması işlemidir. Artrodez olarak bilinen ameliyatta greft, çivi ya da telle eklemin iki kısmı birbirine tutturulur böylece, eklem hareket edemez hale gelir ancak, ağrı da ortadan kalkar. Bu yöntem bazen, zaten hareket kısıklılığı olan bir eklemin yarattığı ağrıyı azaltmak için kullanılır.

El cerrahisi zor ve hassastır. Cerrahlar, tendonun gevşetilmesi ve tamiri, sıkışmış sinirlerin baskıdan kurtulması, ağrılı bir bileği kaynaştırmak ve küçük eklemlerin yerine protez yerleştirmek gibi birçok ameliyatı yapabilmektedirler. Parmak fonksiyonların kullanılması daima esastır.

Romatoid artriti olan kişiler için en faydalı ameliyatlardan biri, hastanın ağrısız bir şekilde yeniden yürümesine olanak veren, ayak parmaklarının tabanında yer alan zarar görmüş eklemlerin çıkartılmasıdır.

Eklem Protezleri

Daha karmaşık bir cerrahi işlem, eklemin çıkartılması ve yerine suni bir eklemin yerleştirilmesidir. Eklem replasmanı tedavileri, teknik be kullanılan materyal teknolojileri açısından giderek daha karmaşık hale gelmektedir ve sonuçlar da oldukça başarılıdır. Kalçalar ve parmak eklemleri en yaygın olarak replasman tedavisi uygulanan eklemelerdir ancak, omzular, dirsekler ve ayak bilekleri de onarılabilmektedir.

Kalça replasmanı o kadar başarılıdır ki kalça sorunlarına yönelik tüm diğer cerrahi işlemlere baskın gelmiştir. Başka tedavilere yanıt vermeyen şiddetli ağrı ya da kısıtlıktan doğan sakatlık durumlarında uygulanır. Kalça replasmanı kişiyi tamamıyla normal hareketliliğine geri döndürebilir.

Kalça ya da parmak olsun, replasman tedavisinin ilkeleri aynıdır. Cerrah kalça eklemini çıkartır ve bu boşluğa plastik bir yuvayı vidalar ya da yapıştırır. Doğal uyluğun üst kısmına kısa, açılı, metal bir mil yerleştirilir. Mil, yuvaya rahatça oturan sert politenden ya da metal bir alaşımdan yapılmış kaygan bir küre ile sonlanır. Vücudun hangi bölüme yerleştirildiklerine bağlı olarak suni eklemler en az 15 yıl boyunca etkin bir biçimde çalışmaya devam eder.

Diz replasman cerrahisinde henüz yeterince başarı sağlanamamıştır. Diz, uyluk ve baldır arasındaki hareketi sağlayan menteşedir. Tam bir diz replasmanında, cerrah, femurun (uyluk kemiğinin) uç kısmı yerine metal bir parça yerleştirir. Tabianın (kaval kemiği) uç kısmını çıkartır ve metal bir gövdesi olan plastik bir parçayla değiştirir. Eklemin dizkapağı bölümünün durumuna bağlı olarak bunun yerine plastik bir “düğme” yerleştirebilir.

Yorum Yapın veya Soru Sorun

Yorumunuzun yanında profil fotoğrafı görünmesi için Kayıt Ol sayfasından üye olarak profil fotoğrafı yükleyebilirsiniz.