Astım: Sebepleri, Tanıları ve Tedavi Yöntemleri

İçinde yaşadığımız sanayileşmiş dünyadaki en yaygın kronik hastalıklardan biri olan astım, Batı Avrupa ve A.B.D popülasyonunun yaklaşık olarak yüzde altısını etkilemektedir. Yayılımı rastgeledir ve sosyal açıdan sınır tanımadan erkek, kadın, genç, yaşlı, kentli ya da köylü ayırt etmeden her kesimden insanı etkiler.
astım

Astımın tipik belirtileri, nefes darlığı, göğüste sıkışma, nefes verirken ıslık sesi gibi bir ses (wheezing) ve ısrar eden öksürüktür. Semptomlar, akciğerler içinde yer alan binlerce küçük hava yolu daralıp, iç yüzeyleri göğse hava akışını engelleyecek biçimde şiştiği zaman ortaya çıkar.

Normal akciğerlerin dar bölgelerinde buna benzer enflamasyon her gün binlerce defa oluşmaktadır. Bu, akciğerlerin sağlıklı çalışması için gereklidir çünkü, böylece akciğerler, havayla birlikte solunan mikrop, toz ve diğer kirletici maddeler gibi saldırgan faktörlerden arındırılır. Ancak, astmatiklerde havayolları sürekli olarak düşük düzeyde bir enflamasyon göstermektedir. Astımdan yakınanlar belli uyaranlarla (irritanlarla) karşılaştıklarında, hava yolları aşırı reaksiyon gösterir; tehlikeli olabilecek düzeyde daralıp, vücuda gerekli olan oksijenin girişini azaltır.

Astıma ne sebep olur?

Herhangi bir şekilde belirti göstermeseler de, insanların %30’unun, astım gelişimi için genetik bir potansiyelinin varisi olduklarına inanılmaktadır. İlişkili genler, atopik eğilim olarak bilinen duruma neden olmaktadır ve kişileri egzema ve alerjilere yatkın kılanlarla aynı genlerdir. Bununla beraber, ilk tetikleyici etken, soğuk algınlığı ve öksürük yakınmaların büyük bir kesiminden sorumlu olan, rhinovirus diye adlandırılan, yaygın bir virüstür.

İlk astım atağı enflamatuar hadisiyle başlatıyor ve bundan sonra akciğerler, başka çeşitli tetikleyici faktörlere karşı aşırı reaksiyon göstermeye hazırlanmış oluyor gibi görünmektedir.

Tanı Koymak

Astım, tanı açısından yanıltıcı olabilir. İlk adım, hastalığın bir resmini oluşturabilmektedir. Doktor, size, ailenizde başka herhangi birinin astımı olup olmadığını, göğsünüzün ağrıyıp ağrımadığını ya da tekrarlayan öksürük şikayetiniz olup olmadığını, günün farklı zamanlarında nasıl hissettiğinizi (astım, genellikle sabahları ve geceleri daha kötüdür) ve tetikleyici faktörlere maruz kalıp kalmadığınızı sorabilir.

Doktor, ayrıca, soluk verirken ıslık gibi bir ses çıkarıp çıkarmadığınızı anlamak için steteskopla gösünüzü dinleyebilir ve havanın akciğerlerden dışarı hangi hızla geldiğini ölçen, peak flow metre denen basit bir alete üflemenizi isteyebilir. Hava dışarı nekdar hızlı gelirse, havayollarında o kadar az daralma vardır. Hala astım açısından şüpheli bulunuyorsanız, birkaç dakika boyunca bir basamağa hızla çıkıp indikten sonra, peak flow’unuzu ölçüleceği, basit bir egzersiz testini yapmanız istenebilir. Egzersiz, kontrolsüz astım vakalarının %90’ında, solunuma, ıslık gibi bir ses eşlik etmesine (wheezing) neden olabilir.

Astım ve Çocuklar

Küçük çocuklar astımın saptanması zor olabilir yaşamlarının ilk beş yılında çocukların %30’unda wheezing (ıslık sesi) gözlenir. Ayrıca daha büyük çocuklar ve yetişkinlerde tanı için kullanılan peak flow metreler altı yaşın altındaki çocuklar için kullanılamaz.

Küçük çocuklarda astımın tipik semptomları, wheezing ve bazen soğuk algınlığı ve egzersizle birlikte özellikle geceleri sorun yaratan öksürüktür. Tanı konmamış astımlı çocuklar genellikle uyumakta güçlük çektiklerinden, bu çocuklarda, gündüzleri gözlenen yorgunluk ve neşesizlik, tanı için yol gösterici olabilir.

Çocuğunuzu tüm tetikleyici etkenlerden koruması nerdeyse imansızdır. Evde sigara içilmesinin engellenmesi, yeni doğan bebeğin yaşamının ilk üç ayında maruz kaldığı alerjenlerin azaltılmaya çalışılması yarar sağlayabilir. En son araştırmalar, aile öyküsünde astım bulunan çocukların yaşamlarının ilk dört ve beş ayında anne sütüyle beslenmeleri sayesinde astımın en kötü etkenlerinden korunabileceklerini göstermektedir. Çocukların çoğu büyüdükçe astım tehlikesini aşarlar ancak, 14 yaş civarında astıma yakalananlar astım yatkınlığını erişkin yaşamlarına taşıma eğilimindedir.

Tedavi

Astım, kontrol altında tutulması için düzenli tedavi gerektirmektedir. İki tip ana ilaç bulunmaktadır: hava yollarına altta yatan enflamasyonu kontrol altında tutmak amacıyla kullanılan koruyucu tedaviler veastım semptomları oluştukları anda tedavi etmek için kullanılan semptomatik tedaviler. Koruyucu tedaviler, hava yollarının duyarlılığını azaltarak etki ederler. İlaçlar, kan damarlarının genişlemesi ve sızdırmasını önleyerek bağışıklık sistemine ait enflamatuar proseslerin havayollarını daraltmasını engellemektedir.

Kortikosteroidler ve kromoglikatlar iki ana koruyucu ilaç çeşididir. Her ikisi de bir inhaler yoluyla günde iki ile dört kez alınır. Hastalar birkaç gün içinde daha iyi hissetmeye başlamalıdırlar. Etkilerinin sürekli olması için koruyucu ilaçlar düzenli olarak alınmalıdır.

İyileşme Belirtileri

Uzun dönemde etkili olan koruyuculardan farklı olarak semptomatik tedavi, astım semptomları başlar başlamaz ya da eğer önerilmişse egzersizden önce kullanılır. Dört ile altı saat boyunca nerdeyse tamamen iyileşme sağlamaktadır. Kullanılan ilaçlar genellikle bronkodilatatör olarak alınır çünkü hava yollatını çevreleyen kasları gevşetir. Bu, hava yollarının açılması ve kişinin rahat nefes almasını sağlar.

Semptomatik tedaviler kısa vadeli yardım sağlar ve altta yatan enflamasyona etkisizdir. Semptomatik tedavilerin az kullanılmasının sağlanması astımınızın iyi kontrol edildiğinin bir göstergesidir. Size reçete edildiğinde daha sık kullanmanız gerekiyorsa, ya da wheezing sizi gece uykudan uyandırıyorsa doktorunuza bildirin. Koruyucu tedavi ilacınızın arttırılması gerekiyor olabilir.

Ani astım atakları ürkütücü olabilir fakat doktorunuz size üstesinden geleceğiniz konusunda bir strateji önermelidir. Bu, oturup solumanızı rahatlatmaya çalışmak, semptomatik tedavi edici inhalerinizi tekrar kullanmak ve durumunuzda düzelme olmazsa doktorunuzla temasa geçmek veya bir hastanenin acil bölümüne gitmek olabilir.

Yorum Yapın veya Soru Sorun

Yorumunuzun yanında profil fotoğrafı görünmesi için Kayıt Ol sayfasından üye olarak profil fotoğrafı yükleyebilirsiniz.