Epilepsi

Epileptik bir atak ya da nöbet sırasında, kişi, birkaç saniyeden birkaç dakikaya kadar bilincini yitirebilir. Epilepsi, sonradan hasta için uyarıcı olacak ve hastanın aklını karıştıracak, tekrarlayan nöbetlere yol açan beyne ait yaygın bir bozukluktur.
Epilepsi
Epileptik ataklar ya da nöbetler, beynin aktivitesini, beyindeki ileti ağlarının akışının bozulmasına ve beynin vücut üzerindeki normal kontrolünü yitirmesine neden olacak şekilde kısmen bozulduğunda ortaya çıkar. Beyin, her aktivitemizi düzenleyen milyonlarca sinir hücresi ya da nöron içermektedir. Düşünmek, hissetmek, görmek ve kasları hareket ettirmek gibi.

İyi düzenlenmiş elektriksel aktivite paternlerinin tümü, beyin fonksiyonların tamamını yöneten, nörotransmitterler olarak bilinen kimyasal ulakların aktivitesine bağımlı olarak, yıldırım hızıyla işleyen ağlar şeklinde, bir sinirden diğerine geçer. Bir epileptik atak sırasında, beyin kimyasında meydana gelen bir bozukluk, bazı nöronların olduğundan daha hızlı ve tamamen eşzamanlılıktan uzak bir şekilde ateşlemesine neden olur. Sonuç bir nöbet ya da konvülziyon (katılma) dur.

Epilepsinin farklı tipleri arasında en yaygın olarak tonik-klonik (hastanın bilincini kaybettiği), kompleks parsiyel ve absans nöbetlerdir. Özellikle tonik-klonik nöbetler çok ürkütücü görünebilir ancak, beyne nadiren zarar verir.

Epilepsi ne zaman ortaya çıkar?

Beş yaşın altındaki çocuklarda ateş, tonik-klonik ataklara benzeyen ancak epilepsi olmayan febril konvülziyonlar olarak bilinen kısa nöbetlere neden olabilir. Çoğunun eteşini ortaya çıkar çıkmaz düşürmeye çalışarak febril konvülziyon riskini azaltabilirsiniz. Ilık suyla silmek ya da yıkamak ve parasetamol vermek faydalı olabilir. Ancak, beş yaşın üzerindeki çocuklarda herhangi bir nöbet gözlendiğinde epilepsi olasılığı akla gelmelidir.

Kabaca, 200 erişkinin 1’i epilepsiden yakınmaktadır ve bunların yüzde 70’i ilk nöbetlerini 20 yaşın altında geçirmektedir. Genç yaşta epilepsiye yakalananlar, sıklıkla, yaşları ilerledikçe nöbetlerinin şiddetinin ve sıklığının azaldığına, hatta bazen tamamen kaybolduğuna tanık olurlar.

Nöbeti tetikleyen nedir?

Bazı kişiler, nöbet geçirme eşiklerini düşüren genetik bir özelliği kalıtım yoluyla devralırlar. Bu aynı zamanda, bu kişilerin, eğilimi olmayanlarda atağa neden olmayacak çevresel koşullara karşı daha duyarlı oldukları anlamına gelmektedir. Örneğin, bazı kişiler uykularının bölünmesine karşı duyarlıdır. Eğer uykusuz kalır ya da fazla uyurlarsa, nöbet geçirebilirler.

Diğer tetikleyiciler arasında aşırı alkol, emosyonel stres ve hastalık durumunda yüksek vücut ısısı yer almaktadır. Televizyon çok yakından seyredildiğinde maruz kalınan titrek ışınlar, video oyunları, fotoğraf makinesinin flaşı, disko ışıkları ya da ağaçların arasından süzülen parça parça gelen güneş ışığı gibi ışıklara duyarlılığım nöbetin tetikleyicisi olduğu düşüncesi yaygındır. Bununlar birlikte, ışığa duyarlılık, epilepsisi bulunan kişilerin yüzde beşinden daha azını etkilemektedir.

Çoğu kadın, nöbetlerinin adet döngüsüyle ilişkili olduğunu ve genellikle bir adet dönemine yakın zamanlarda yoğunlaştığını bildirmektedir. Ergenlik döneminde ortaya çıkan hormonal değişiklikler de nöbetlerin sıklığını ve şeklini etkileyebilir.

Epilepsi; enfeksiyon, kafa yaralanmaları, düşük kan şekeri, inme ya da alkol veya reçeteyle satılan ilaç kullanımı gibi çok çeşitli başka nedenlerden de kaynaklanabilir. Kişi eğilimli olduktan sonra, bir dizi tetikleyici etken arasından basit bir sebep bile alevlenmesi için yeterlidir.

Nöbet Sırasında Yapılması ve Yapılmaması Gerekenler

Bir kişi epileptik bir nöbet geçiriyorsa, nöbeti geçinceye kadar güvende ve rahat olmasını sağlamak için burada verilen önerilere uyun.

Yapılacak Olanlar

• Boyun çevresinde bulunan sıkı giysileri gevşetin.
• Kişiyi yakınında bulunan keskin ve sert cisimleri uzaklaştırarak, yaralanmalarına karşı koruyun.
• Kişi düşerse, başını yastıkla koruyun.
• Düşen kişiyi nazikçe bekleme pozisyonuna getirerek solunumuna yardımca olun.
• Tamamen düzelinceye kadar yanında kalın.
• Kompleks parsiyel bir nöbetse, gerekiyorsa nazikçe tehlikeden uzaklaşmasını sağlayın ve güvenini temin etmek için alçak sesle konuşun.
• Absans bir nöbetse, kendine geldiğinde sakince ne olup bittiğini kişiye anlatın ve eksik bilgileri tamamlayın.
• Ancak nöbet birkaç dakikadan uzun sürerse ya da kişinin bilinci yerine gelmeksizin bir tonik-klonik nöbet diğerini izlerse bir ambulans ya da doktor çağırın.

Yapılmaması Gerekenler

• Kişiyi engellemeye çalışmak ya da ani hareketlerini durdurmaya çalışmak. Siz bir nöbeti ne durdurabilir ne de kısaltabilirsiniz.
• Kişinin ağzına ya da dişlerinin arasına zorla bir şey sokmaya çalışmak. Ağzı açmaya kalkışmak dişlerin kırılmasına ve ağız ve boğaz bölgesindeki dokuların zedelenmesine neden olabilir.
• Tehlikede olmadığı sürece kişiyi hareket ettirmek.
• İçmesi için herhangi bir şey vermek.

Tanı ve Tedavi

Epilepsinin tanınması güçtür. Tek bir nöbetle teşhis edilemez; doktorunuzun sizi nöbet geçirirken görmesi nadiren mümkün olur; ve kısa süreli bir bilinç kaybına ya da nöbete yol açan stres, ilaçlar, zehirlenme ve inme gibi daha birçok sebep vardır. Yaklaşık 20’de 1 kişi, hayatının bir döneminde epilepsi atağına benzer bir nöbet geçirmektedir.

Nöbet geçiriyorsanız, sonrasında ne olduğunu hatırlamamanız muhtemeldir. Çevrenizdekiler ne olduğunu sormalı ya da olaya tanık olan birinin beraberinizde doktora götürmelisiniz. Doktor epilepsiden şüphelenirse, durumu daha ayrıntılı incelemesi için bazı testler bulunmaktadır.

Elektroensefalogram (EEG), beynin elektriksel aktivitesini kaydetmek için kafa derinize elektrodlar (küçük sinyal alıcıları) yerleştirilmesini içerir. Sorun EEG’nin makinaya bağlı bulunduğunuz anda bir nöbet geçirmediğiniz sürece, sadece o anda beyninizde ne olup bittiğini gösteriyor olmasıdır. Bununla birlikte, doktora ne tip bir epilepsiniz olduğuna karar vermesi ve en uygun tedavinin ne olabileceği konusunda yardımcı olabilir. Bazen taşınabilir EEG cihazları, siz gündelik yaşamınızı sürerken kayıt alması için kullanılır.

Daha karmaşık tersler arasında farklı açılardan röntgen filmlerinin çekilmesi ve bunlardan bilgisayar aracılığıyla beynin “kesitlerine” ait resimlerin oluşturulmasına dayanan bilgisayarlı tomografi (BT görüntüleme) ve x-ışınları kullanılmaksızın beyne ait benzer bir görüntüyü ortaya koymak manyetik rezonans görüntüleme (MRG) yer almaktadır. Her ikisi de beyinde nöbet gelişimine katkısı olabilecek zarar görmüş alanlar olup olmadığını ortaya koyabilir. Yapılacak bir kan testi de böbrek fonksiyon bozuklukları ya da düşün kan şekeri gibi sorumlu olabilecek başka durumların elimine edilmesini sağlayabilir.

İlaç tedavisi epilepsiyi iyileştiremeyeceği halde, hastaların yaklaşık yüzde 80’inde ilaçlarla nöbetler azaltılabilmekte ya da tümüyle kontrol altına alınabilmektedir. Çok çeşitli antiepileptik ilaçlar bulunmaktadır ve bu ilaçlar çok çeşitli yollardan etki etmektedir. Yeni ilaçlar, beyindeki aşırı elektriksel aktiviteyi bastıracak şekilde, belli nörotransmitterleri kontrol altında tutarak ya da nöbet eşiğini yükselterek etki etmektedir. Genel olarak, nöbetler, düzenli olarak alınan tek bir ilaçla kontrol altına alınabilmekredir.

Yeterli uyku, stres denetimi, diyet ve alkol sınırlaması gibi yaşam tarzına ilişkin ilgili etkenler de epilepsiyle başa çıkılmasına yardımcı olur. Hastaların küçül bir yüzdesinde cerrahi faydalı olabilir.

Çocuklar İçin Bir Diyet

Özellikle ABD’de olmak üzere bazı doktorlar, sınırlı “ketojenik” bir diyetle beslenmenin özellikle çocuklarda nöbetlerin azalmasını sağlayabileceğini ileri sürmektedir. Diyet, yağlardan aşırı derece zengin fakat, proteinlerden ve karbonhidratlardan fakir bir diyettir.

Bu olağan dışı karışım vücutta nöbet eşiğini yükseltebilen “ketozis” olarak bilinen bir durum yaratır. Bu işlemin başarılı olması için, yakın medikal bakım, dikkatli bir hazırlık dönemi ve çık sıkı bir işbirliği gerekmektedir. Bununla birlikte, bazı çocuklarda bu diyetle, geleneksel ilaç tedavilerine kıyasla, nöbetler daha mükemmel biçimde kontrol altına alınmaktadır.

Rahatlamanın Öğrenilmesi

Epilepsili kişilerin yaklaşık %30’u stresli dönemlerde daha fazla sayıda nöbet geçirmektedir. Yoga, meditasyon ve masaj gibi alternatif tedaviler rahatlamalarına yardımcı olabilir.

Stresin ve anksiyetinin azaltılmasında akupunktur da etkili olabilir. Aromaterapi altındaki araştırmalar, uçuşu ylang ylang (yüksek tropik bir ağacın çiçekleri) yağlarının ve papatya ve lavanta bitkilerin epilepsiden yakınan kişiler için faydalı olduğu ileri sürülmektedir.

Yorum Yapın veya Soru Sorun

Yorumunuzun yanında profil fotoğrafı görünmesi için Kayıt Ol sayfasından üye olarak profil fotoğrafı yükleyebilirsiniz.