Gıda İntoleransı

Gerçek bir gıda alerjisi durumunda vücut tarafından üretilen IgE tipi antikorlar, gıda intoleransı vakalarında yoktur; fakat her iki tablodaki belirtiler birbirine çok benzer. İntolerans, buğdayı veya süt ürünlerini sindirme bozukluğu gibi metabolik bir problemden kaynaklanıyor olabilir; fakat vakaların çoğunda genellikle altta yatan bir neden bulunamaz.
gıda intoleransı
Gıda intoleransı konusunda belirgin görüş ayrılıkları vardır. Bazı gıda intoleransları, örneğin buğdaya veya süt ürünlerine karşı gelişen intoleranslar, hekimler tarafından fark edilebilir düzeydeki intoleranslar olarak adlandırılırken; diğerlerinin nedenleri tam çözülememiştir ve büyük bir şüphecilikle araştırılmaları gerekmektedir. Bir ekole göre, çevre kirliliği ve taze gıdaların kitle-üretimi, gıda intoleranslarından bazılarıyla ilişkilidir.

Bazı araştırmacılara göre ise gıda intoleransının sorumlusu; doğum kontrol hapları, antibiyotikler, viral enfeksiyonlar, Giardia enfeksiyonu, kandidiyaz (pamukçuk), yanlış ve yetersiz beslenme, stres gibi durumlardır. Bu araştırmacılar gıda intoleransına bağlı olarak bir dizi belirti ortaya çıktığını savunmaktadır: bazı yiyecekleri tüketmek için dayanılmaz bir istek duymak, ideal kiloyu muhafaza edememek, ishal, irritabl barsak sendromu, kabızlık, sistit, gaz çıkarma ve şişkinlik, romatoid artrit, kas ve eklem ağrıları, sedef hastalığı, vücutta fazladan su tutulması, bulantı, mide ülseri ve duedonum ülseri, migren tipi ve diğer baş ağrıları, ağızda ülserler, çocuklukta hiperaktivite, yorgunluk, depresyon ve menopoz-öncesi sendromu gibi…

Gluten İntoleransı

Ayırdına varılan gıda intoleranslarından birisi, çölyak hastalığı veya çölyak sprue olarak da bilinen ve ailesel özellik gösteren gluten intoleransıdır. Bu hastalıkta kişi, gluten adlı maddeyi ememez. Gluten; buğday, çavdar ve arpada bulunan bir proteindir; bu nedenle ekmek ve makarna gibi sıklıkla tükettiğimiz yiyeceklerin yapısında da vardır. İntolerans durumunda bu protein, ince barsağın içini döşeyen dokuyu harap etmekte; böylece diğer yiyeceklerin emilimi zorlaşmakta ve malnütrisyon gelişmektedir.

Gluten intoleransında hastalık belirtileri, bebeklere gluten içeren gıdalar verilmeye başladığı zaman, yani genellikle bebek 6. ayında iken ortaya çıkmaktadır. Bu belirtiler; çok miktarda, yağlı, yapışkan, açık renkli ve çok kötü kokulu dışkılama; kilo kaybı; huzursuzluk; karında şişme ve gaz çıkarmadır. Erişkinlerde görülen belirtiler ise daha çok; ishal, karın ağrısı, kusma, yorgunluk, nefessiz kalma hissi, kilo kaybı ve bacaklarda şişmedir. Erişkinlerdeki belirtiler genellikle aylar veya yıllar içerisinde kademeli olarak ortaya çıkmaktadır.

Bu hastalığın tanısını koymak için, ince barsağın bir bölümü olan jejunum dokusundan biyopsi örneği almak gerekmektedir. Hastalığın tek tedavisi glutensiz diyet uygulamaktır. Glutensiz ekmek gibi yiyecek seçeneklerini sağlıklı gıdalar satan merkezlerde bulmak mümkündür.

Laktoz İntoleransı

İnce barsaklarda üretilen laktaz enzimi, süt şekerini veya diğer adıyla laktozu parçalamaktadır. Bu enzimin eksikliği laktoz intoleransına yol açabilmektedir. Eksiklik, doğumdan itibaren kendini gösterebileceği gibi, erişkin yaşlara dek hiç belirti vermeyebilir. Laktaz eksikliği, Asya ırkının ve siyah ırkın %80 ila %90’ında; beyaz ırkın ise %5 ila %15’inde mevcuttur. Hastalık bazen, bir gastroenteriti takiben ortaya çıkabilir ve genellikle gastroenterit iyileştiğinde ortadan kalkabilir.

Hastalığın belirtileri şişkinlik ve gaz çıkarma, mide krampları ve ishaldir. Hastalık hafif seyrediyorsa kişinin, belirtiler ortaya çıkmadan yarım litreye kadar süt içebildiği bilinmektedir; fakat bu miktar, başka hastalarda çok daha ciddi belirtilere yol açabilmektedir. Laktaz enzimini damla veya tablet şeklinde kullanmak, süt ürünlerini sindirmeye yardım edebilir.

Sık Karşılaşılan Tetikleyiciler

Gluten intoleransı ve laktoz intoleransı dışındaki gıda intoleranslarının çoğunun nedeni aşağıda verilmiştir. Ancak, intolerans oluşturmasından şüphe edilen pek çok başka tetikleyici bulunmaktadır.
• Histamin: Tuna balığı ve uskumru dahil olmak üzere pek çok balıkta bulunan histamin; göğüs ve karında ağrı, ishal, bulantı ve kusma, döküntü, şişlik ve kan basıncında düşüş oluşturabilmektedir.
• Sülfit: Büyük karideslerde, kurutulmuş meyvelerde, işlem görmüş patateste, şarapta, birada ve bazı restoran yemeklerinde bulunabilen bir maddedir. Sülfit, alerjiye benzer ağır reaksiyonlar oluşturabilir. Her kişinin, özellikle astımı olanların, yiyecek ambalajlarındaki etiketleri sülfit açısından kontrol etmeleri gerekir.
• Metilksantin: Kahve, çay, kola, çikolata ve kakaoda doğal olarak bulunan bu madde; baş ağrısı, çarpıntı, bulantı, anksiyete (tedirginlik, bunaltı, kötü bir şey olacak hissi) oluşturabilmektedir.
• Migren tipi baş ağrıları: Alkol, Cheddar gibi keskin mayalı yahut bekletilmiş bazı peynir türleri, domuz pastırması veya jambon gibi et ürünleri, tavuk ciğeri, salamura edilmiş ringa veya uskumru balığı tüketimini takiben bu tür ağrılar tetiklenebilmektedir.

Eliminasyon Diyeti

Diğer gıda intoleransları ise “eliminasyon” diyeti uygulamak suretiyle çözümlenebilmektedir. Bu diyeti uygulayabilmek için hastanın gönüllü katılımına ve bir diyetisyenin yahut pratisyen hekimin rehberliğine ihtiyaç vardır. Gıdaları yanlış biçimde kısıtlamak, beslenme yerersizliklerine yol açabilmektedir. Ayrıca, hastadaki belirtiler farklı nedenlerle ortaya çıkabilmektedir.

Diyet uygulamaya başlamadan önce sizden, çayı, kahveyi, çikolatayı, katkı maddesi içeren gıdaları, sigarayı ve ilaçları kesmeniz; bunun dışında hiçbir kısıtlama yapmadan üç ila dört hafta boyunca tamamen sağlıklı biçimde beslenmeniz istenecektir. Bu uygulama sizi, sağlığınızı bozan nedenin uyaranlardan mı yoksa yetersiz diyetten mi kaynaklandığını ortaya koyacaktır ve kısıtlamalar içeren diyete hazırlayacaktır. Bu ön diyetle rahatlıyorsanız, daha fazla uğraşmanız gerekmeyecektir.

İkinci faz, yiyeceklerin diyetten çıkartılması aşamasıdır. İki ila dört hafta süren bu evrede sadece, çok nadiren sorun yarattığı bilinen gıdalar (örneğin kuzu eti, pirinç, lahana, armut) yemenize; maden sodası içmenize izin verilecektir.

Yukarıda tanımlanan her iki fazda, hoş olmayan “yoksunluk” belirtileri yaşayabilirsiniz. Örneğin, baş ağrısı ve bulantı yakınmanız olabilir; bir enfeksiyon geçirebilir yahut depresif bir duygu- durum içine girebilirsiniz; yahut da azaltmaya çalıştığınız belirtilerde bir artış oluşabilir. Bu olaylar, vücudun toksik maddelerden arınma sürecinin bir parçasıdır ve üç ila dört gün içerisinde geçecektir.

Bir sonraki faz, yiyecek gruplarıyla tekrar karşılaşmaya başlayacağınız evredir. Her yiyecek grubu denendikten sonra, birkaç günlük bir bekleme süreci geçirilmeli ve belirtilerdeki değişiklikler ve meydana gelen reaksiyonlar not edilmelidir. İntoleranstan sorumlu gıda saptandığında, belirtilerin tekrar yaşanmasını önlemek için nasıl önlemler alınması gerektiği belirlenecektir. Belirtiler hafifse “rotasyon” diyeti uygulanabilir. Ancak, ciddi belirtiler oluşan bazı vakalarda, sorumlu yiyeceğin diyetten tamamen çıkartılması gerekmektedir.

Rotasyon Diyeti

Aynı gıdayı çok sık tüketmediğiniz zaman, gıda intoleransından sakınmak mümkün olabilmektedir. Çünkü bu sayede, bu yiyeceğin gerektirdiği sindirim ve toksik maddelerin uzaklaştırılması işlevlerini zorlamamış olursunuz. Bu sorundan sakınmanın bir yolu, rotasyon diyeti uygulamaktır. Çok çeşitli yiyecekler yemeyi deneyiniz; her yiyecek çeşidini veya grubunu, dört günden uzun aralıklarla tüketiniz. Bu süre zarfında vücudunuz, iyileşmek için zaman kazanmış olacaktır.

Gıda intoleransları belirlenmemiş bazı kişiler, rotasyon diyeti uyguladıklarında daha sağlıklı olduklarını fark etmektedir. Eliminasyon diyeti uygulanmış kişilere ise, intoleranstan sorumlu gıdalardan birkaç ay süreyle tamamen uzak durmaları; fakat daha sonra kademeli olarak ve dönüşümlü biçimde tekrar bu gıdaları almaları önerilmektedir. Böylece, rotasyon diyeti bu kişilerin yaşamlarının bir parçası haline gelmektedir. Ancak bazı kişiler, sağlıkları yerine geldikten sonra neyi ne zaman yedikleri konusunda daha rahat davranmaktadır.

Yorum Yapın veya Soru Sorun

Yorumunuzun yanında profil fotoğrafı görünmesi için Kayıt Ol sayfasından üye olarak profil fotoğrafı yükleyebilirsiniz.